Reactie van Wereldwinkels Nederland op opmerkingen van Teun van der Keuken

 

Teun van der Keuken kritisch over Fair Trade Original: enige achtergronden.  In de Volkskrant van 23 oktober staat een column van Teun van der Keuken over Fair Trade Original (FTO). Hij gebruikt nogal grote woorden: “de holle frasenkoning van het supermarkt-schap”. Naast kritiek op de gebruikte slogans, stelt hij ook het fair trade gehalte van FTO ter discussie.  Omdat het best moeilijke materie is gaan we hier wat dieper in op de achtergronden. 

 

Voorbeelden 

Als twee voorbeelden worden hagelslag en hazelnootpasta genoemd, beide overigens zaken die al eerder in het nieuws zijn geweest, dus voor de trouwe lezer niet echt nieuws. Op de hagelslag staat nu “Hoera! Hagelslag. Nieuw. Eerlijker” en “Aandeel faire ingrediënten van 34 naar 97%”. Teun vraagt zich af of de hagelslag vroeger voor tweederde uit oneerlijke ingrediënten bestond. Bij de hazelnootpasta gaat het om de hazelnoten die niet fair trade gecertificeerd zijn. Teun vraagt of een bedrijf dat eerlijker dan eerlijk wil overkomen, dit soort producten wel moet willen verkopen.

 

Afspraken voor samengestelde producten

De vragen van Teun hebben te maken met de Fairtrade Standards voor samengestelde producten, die door Fairtrade International (FI) zijn opgesteld. Denk bijvoorbeeld aan producten als chocoladevla, koffiebabbelaars, kruidenpasta’s en pindakaas. Ook als niet alle ingrediënten in zo’n samengesteld product fair trade gecertificeerd zijn, mag in sommige gevallen toch het keurmerk gevoerd worden. De ratio hierachter is te bevorderen dat er zo veel mogelijk fair trade volume wordt verhandeld. Ook kleine beetjes in het totaal helpen.

 

De regels voor ingrediënten in samengestelde producten zijn:

  • de producten moeten voor zover het betreffende ingrediënt fair trade beschikbaar is, de fair trade variant van dit ingrediënt bevatten; 
  • samengestelde producten bevatten minstens 20% fair trade inhoud; als er meer dan 50% toegevoegd water of zuivel in een product zit, kan dit worden afgetrokken bij de percentage berekeningen (bijvoorbeeld de melk in chocolademelk telt niet mee);
  • het percentage fair trade inhoud moet op de verpakking vermeld worden.

Uitzonderingen

In bijzondere situaties zijn uitzonderingen mogelijk t.a.v. het eerste punt. Zo’n uitzondering kan slechts voor een periode van maximaal 2 jaar worden toegestaan. Daarna moet aangetoond worden dat wel het fair trade ingrediënt wordt gebruikt, of moet opnieuw een uitzondering worden aangevraagd. Ook als er een uitzondering wordt toegestaan, geldt altijd minimaal 20% fair trade als ondergrens.

 

De gevallen waarin uitzonderingen toegestaan kunnen worden door de certificeerder of degene die de licentie verleend zijn omschreven in richtlijnen van de Exceptions Committee van FI:

  • tekort aan aanbod buiten de invloedsfeer van de gebruiker (bijvoorbeeld door natuurrampen);
  • aanbod kwalitatief onvoldoende voor verwerking, een nieuwe Fairtrade Standard die beschikbaar is gekomen voor het product – je krijgt dan twee jaar om je aan te passen aan die standaard;
  • een product waar wel een Fairtrade Standaard voor is opgesteld is maar dat in het geheel niet fair trade wordt aangeboden (hiervoor is een lijst beschikbaar die door de commissie van FI wordt gepubliceerd).
  • Hiernaast zijn er nog twee uitzonderingen waarbij vooraf toestemming nodig is van bovengenoemde commissie. In de eerste plaats als een van de ingrediënten nog maar beperkt fair trade leverbaar is bij een partij waar wordt gekocht, dan kan toch toestemming worden gegeven als het bedrijf een plan heeft waaruit blijkt dat het binnen een bepaalde tijd 100% fair trade wordt. Wel moet minstens 20% van het volume nu al fair trade zijn, en na 1 jaar 50%. In de tweede plaats als een van de ingrediënten een aanduiding heeft van een unieke herkomst (provenance certification), zoals appellation d'origine contrôlée. Dit ingrediënt moet dan als uitzondering vermeld staan op de verpakking.

Vragen van Teun

Terug naar de vragen van Teun: bestond de hagelslag van FTO vroeger voor tweederde uit oneerlijke ingrediënten? Nee, want het betrof Nederlandse bietsuiker. Fairtrade International keurde dat overigens niet goed, want er was een fair trade alternatief: rietsuiker. Daarom stond op de hagelslag tot voor kort ook niet het Max Havelaar / Fairtrade keurmerk. Nu wordt wel rietsuiker verwerkt, en staat het fair trade keurmerk er wel op.  De tweede vraag van Teun was of een bedrijf dat eerlijker dan eerlijk wil overkomen, de hazelnootpasta wel moet willen verkopen. Het is niet aan ons die vraag te beantwoorden. Wel valt het product binnen de regels. De hazelnoten zijn niet fair trade leverbaar en meer dan 20% van de andere ingrediënten is fair trade; dat betekent dat het keurmerk terecht is verleend.  Het punt dat Teun wil maken is dat er ook bij de niet fair trade leverbare ingrediënten een verantwoordelijkheid bij de leverancier ligt. Dat is een terecht punt, maar zal niet altijd eenvoudig zijn. FTO is hier nadrukkelijk mee bezig, zo worden de hazelnoten in Spanje ingekocht en niet in Turkije waar kinderarbeid bij de hazelnotenpluk veel voorkomt. Eerder hoorden we ook dat FTO het gebruik van palmolie (zit bijvoorbeeld in pindakaas en in de kruidenpasta’s) kritisch beziet; ook in de palmolieproductie zijn er op diverse plantages misstanden in de arbeidsomstandigheden, waaronder kinderarbeid. En voor palmolieplantages worden vaak grote gebieden met regenwouden gekapt. Voor palmolie bestaat echter (nog) geen Fairtrade Standard. Dus mag het volgens de regels van FI gebruikt worden.

Bedrijf FTO

Teun vindt het maar gek dat FTO door de naamgeving en door het gebruik van de website www.fairtrade.nl alleen al suggereert fair trade te zijn. Hij heeft een punt dat veel klanten (en ook soms medewerkers van wereldwinkels) denken dat FTO niet alleen een bedrijf met een logo, maar ook een keurmerk is. Daar ligt ook een taak voor de medewerkers van wereldwinkels, om klanten duidelijk te maken dat er een verschil is, en dat onafhankelijke certificering een groot goed is. Verder is het aan de winkels om te bedenken in hoeverre samengestelde producten met een laag fair trade gehalte wel passen in hun wereldwinkel. Misschien kunnen we sommige van die producten beter overlaten aan de supermarkten…